Reflectie en advies op toekomstbestendige huisartsenzorg

De bekostiging van de huisartsenzorg in Nederland staat al geruime tijd ter discussie. De huidige systematiek, het zogeheten driesegmentenmodel, kent volgens verschillende partijen belangrijke knelpunten in de praktijk (zie bijvoorbeeld hier). De Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) heeft een discussienotitie opgesteld waarin deze knelpunten en mogelijke oplossingsrichtingen worden beschreven. De LHV heeft Expertisecentrum BUNDLE gevraagd om een onafhankelijke reflectie op deze notitie en om aanvullend wetenschappelijk onderbouwd advies over hoe de bekostiging van de huisartsenzorg toekomstbestendig kan worden ingericht, met nadrukkelijke aandacht voor haalbaarheid in en aanknopingspunten voor de praktijk. Met dit project draagt BUNDLE bij aan een onderbouwd landelijk debat over een passende en toekomstbestendige bekostiging van de huisartsenzorg.

Betrokken onderzoekers: Frank Eijkenaar en Esmée van der Poort

Bekostiging van Krachtige basiszorg in aandachtswijken

De eerstelijnszorg in Nederlandse aandachtswijken staat onder druk. In deze wijken wonen relatief veel mensen met complexe en gestapelde problemen, zoals armoede, schulden, beperkte gezondheidsvaardigheden en sociaal isolement. Hierdoor doen bewoners vaker een beroep op de huisarts, met zowel medische als sociale hulpvragen. Tegelijkertijd is de zorg en ondersteuning juist in deze wijken versnipperd over verschillende organisaties en is het lastig om personeel te werven en te behouden.

Om gezondheidsverschillen te verkleinen en de toegankelijkheid van zorg te waarborgen in aandachtswijken, is integrale eerstelijnszorg essentieel. Een voorbeeld hiervan is Krachtige basiszorg, een integrale wijkaanpak waarbij professionals uit de zorg en het sociaal domein intensief samenwerken rond de patiënt. Hoewel Krachtige basiszorg inmiddels als passende zorgpraktijk is erkend, ervaren betrokken partijen knelpunten in de bekostiging. Om te kunnen komen tot passende oplossingen heeft Expertisecentrum BUNDLE onderzoek gedaan naar het ‘wat’ en ‘waarom’ van deze ervaren knelpunten.

Op basis van interviews en focusgroepen met huisartsen, praktijkhouders, regionale huisartsenorganisaties, zorgverzekeraars en brancheverenigingen zijn vijf ervaren knelpunten geïdentificeerd. Ten eerste zorgt de tijdelijke aard van de huidige bekostiging voor onzekerheid bij zorgverleners, wat het moeilijk maakt om personeel aan te trekken en structureel te investeren in de wijk. Ten tweede ervaren veel huisartsen het huidige tarief voor Krachtige basiszorg als onvoldoende om de extra tijd en inzet te bekostigen die nodig is in aandachtswijken. Daarnaast bestaat er onduidelijkheid over de onderbouwing van de tarieven en besteding van de middelen voor Krachtige basiszorg, wat het gesprek tussen zorgaanbieders en -verzekeraars bemoeilijkt. Ook wordt de huidige bekostiging als complex en gefragmenteerd ervaren, mede doordat verantwoordelijkheden over meerdere partijen zijn verdeeld. Ten slotte bestaat er discussie over de gewenste schaal van de Krachtige basiszorg aanpak: uniforme toepassing op landelijk niveau of juist regionale maatwerkafspraken.

De knelpunten blijken dus niet alleen samen te hangen met financiële aspecten, maar ook met uiteenlopende en versnipperde visies, belangen en verantwoordelijkheden tussen en binnen betrokken partijen. Het onderzoek laat zien dat er kansen liggen in meerjarige afspraken en een sterkere samenwerking gebaseerd op partnerschap en vertrouwen. Een vorm van transformatiegericht, relationeel contracteren, waar diverse BUNDLE-collega’s momenteel onderzoek naar doen, zou daaraan kunnen bijdragen. Daarnaast zijn op landelijk (politiek) niveau scherpe keuzes en een duidelijke koers nodig om toegankelijke integrale eerstelijnszorg in aandachtswijken structureel te ondersteunen.

Meer weten? Lees het artikel op pagina 18 e.v. van de thema-editie ‘Bekostiging over grenzen van zorg’ van het VGE-bulletin.

Betrokken onderzoekers: Esmée van der Poort, Frank Eijkenaar en Daniëlle Cattel.

Integrale, domeinoverstijgende zorg in de regio

De Nederlandse gezondheidszorg staat voor grote uitdagingen. Personeelstekorten en een toenemende en complexer wordende zorgvraag vragen om een andere organisatie van zorg. Daarbij verschuift de focus steeds meer van volume naar waarde, en wordt laagcomplexe zorg waar mogelijk dichter bij huis georganiseerd. In dat kader groeit de aandacht voor nieuwe organisatievormen waarin verschillende aanbieders intensiever samenwerken. Door zorg vanuit één organisatie of een hecht regionaal netwerk te organiseren, kunnen professionals beter samenwerken en kan deze voor inwoners beter op elkaar worden afgestemd. Tegelijkertijd roept deze ontwikkeling vragen op over passende business- en bekostigingsmodellen.

In opdracht van Coöperatie VGZ onderzocht Expertisecentrum BUNDLE welke factoren de ontwikkeling en opschaling van integrale zorg in de regio beïnvloeden. Daartoe zijn twee praktijkcasussen bestudeerd: Rivas Zorggroep en Pantein Zorggroep. In beide organisaties werken verschillende zorgpartners samen op het gebied van gezondheid, wonen, welzijn en zorg, en worden onder andere medisch-specialistische zorg, verpleeg- en thuiszorg, en revalidatiezorg aangeboden. Door deze casussen in detail te bestuderen brengen de onderzoekers in kaart hoe integrale, domeinoverstijgende zorg in de praktijk wordt georganiseerd en welke belemmeringen worden ervaren bij de bestendiging en opschaling daarvan. Daarnaast worden mogelijke oplossingsrichtingen geïdentificeerd die passen binnen het huidige Nederlandse zorgstelsel.

Betrokken onderzoekers: Daniëlle Cattel, Frank Eijkenaar, Imke Lamers, Marco Varkevisser

Het verkennen van diverse vormen van populatiebekostiging in de Nederlandse huisartsenzorg (Ministerie van VWS)

BUNDLE deed in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport verkennend onderzoek om meer inzicht te geven in de potentiële effecten van de drie varianten van populatiebekostiging in Nederland binnen de huisartsenzorg. Zie het rapport hier.

Het verkrijgen van diepgaand inzicht in het complexe proces van invoering van alternatieve bekostiging (ZonMw Uitkomstgericht organiseren en betalen)

Na twee jaar onderzoek doen is het zover! Het eindrapport ‘Ontwikkelen en implementeren van alternatieve bekostiging van zorg: doen, leren en evalueren’ van het BUNDLE onderzoek is beschikbaar. Dit onderzoek was onderdeel van het ZonMw-programma ‘Uitkomstgericht organiseren en betalen.’ Het doel van het onderzoek was om diepgaand inzicht te verkrijgen in het complexe proces van invoering van alternatieve bekostiging. De centrale onderzoeksvraag luidde: ‘wat werkt (niet), onder welke omstandigheden en waarom?’ Hiertoe hebben de onderzoekers zeven Nederlandse initiatieven met alternatieve bekostiging in de zorg geëvalueerd. Wil je het hele rapport lezen? Zie hier.

Het geven van advies bij de ontwikkeling van bundelbekostiging voor fysiotherapie bij mensen met COPD inclusief het schrijven van een plan van aanpak voor de evaluatie ervan (in opdracht van de Nederlandse Zorgautoriteit)

Het ontwikkelen van een passend alternatief bekostigingsmodel voor de populatie van de gemeente Vlissingen in samenwerking met Kerngezond Vlissingen